Podstawowe informacje

Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (Dz. U. z dn. 23.10.2015 poz. 11688)

Raport Głównego Inspektora Ochrony Środowiska o ZSEE w 2016 roku

Informacje i rejestr ZSEE w GIOŚ

 

Unijne prawodawstwo w sprawach elektroodpadów (ZSEE, zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego/ ang. WEEE - waste electric and electronic appliance) swoim początkiem sięga roku 2003 roku, kiedy to weszła w życie tzw. Dyrektywa WEEE. Była ona odpowiedzią Unii Europejskiej na problem wyrzucanej przez konsumentów dużej liczby przestarzałych, niemodnych oraz zużytych urządzeń elektronicznych. Większość z nich zawierała bowiem niebezpieczne substancje chemiczne takie jak freon, rtęć, czy ołów, które, przy niezachowaniu należytej ostrożności,  mogą stać się zagrożeniem dla zdrowia ludzi oraz dla środowiska naturalnego. Przepisy stawiały sobie za cel ograniczenie liczby  zużytych urządzeń elektrycznych i elektronicznych (WEEE), a ponadto ich ponowne użycie, recykling oraz inne formy odzysku. Innym zadaniem dyrektywy była  poprawa funkcjonowania w środowisku naturalnym wszystkich podmiotów zaangażowanych w cykl życia urządzeń elektrycznych i elektronicznych, tzn. producentów, dystrybutorów i konsumentów, w szczególności podmiotów bezpośrednio zaangażowanych w przetwarzanie zużytych urządzeń elektrycznych i elektronicznych.

Do zakresu elektroodpadów włączono 10 grup urządzeń elektrycznych i elektronicznych:

1. wielkogabarytowe urządzenia gospodarstwa domowego (np. lodówki, pralki, mikrofalówki),

2. małogabarytowe urządzenia gospodarstwa domowego (małe AGD),

3. urządzenia IT i telekomunikacyjne,

4. urządzenia konsumenckie (np. TV, radio, kamery),

5. urządzenia oświetleniowe,

6. przyrządy elektryczne i elektroniczne (z wyjątkiem wielkogabarytowych, stacjonarnych przyrządów przemysłowych),

7. zabawki, sprzęt rekreacyjny i sportowy,

8. wyroby medyczne (z wyjątkiem wszelkich wyrobów wszczepianych  i skażonych),

9. przyrządy do nadzoru i kontroli,

10. automaty.

Dyrektywa WEEE wprowadziła także m.in. nowe terminy, zasady selektywnej zbiórki, obowiązek finansowania oraz raportowania, czy  cele recyklingu. Przepisy te zostały następnie transponowane do prawa polskiego w roku 2005.

 

 

Od 1 stycznia 2016 obowiązuje w Polsce nowa Ustawa ZSEE, która transponuje tzw. dyrektywę WEEE 2 z 2012 roku (nr 2012/19/UE). Wprowadza ona m.in. podwyższone obowiązki zbierania i przetwarzania ZSEE - 65% masy od 2021 roku, nowy podział na 6 grup ZSEE od 2018 roku, a także obowiązek bezpłatnej zbiórki ZSEE w miejsc dostawy nowego sprzętu (zasada 1:1). W starej Ustawie konsument musiał dostarczać ZSEE do sklepu jeśli chciał je bezpłatnie oddać przy zakupie nowego AGD. Sklepy mają także obowiązek zbiórki małego ZSEE bez ograniczeń ilościowych (pod warunkiem, że mają żaden z wymiarów nie przekracza 25 cm). Więcej o obowiązkach nowej Ustawy w poniższym artykule:

 

 

Elektroodpady ZSEE 2 - Nowe obowiązki dla 17 tys. MŚP

Autor: Radosław Maj

 

Po czterech latach prac, 11 września 2015 r. została uchwalona nowa Ustawa o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (ZSEE)[1]. Nowe przepisy wchodzą w życie 1 stycznia 2016 r. Gruntowna zmiana, polegająca na zastąpieniu starej ustawy nową, wynika zarówno z obowiązku implementacji prawa unijnego – Dyrektywy w sprawie zużytego sprzętu elektrotechnicznego i elektronicznego (tzw. Dyrektywy WEEE II)[2], jak i prób poprawy całego polskiego systemu recyklingu elektroodpadów. Zmiany wynikające z wdrożenia unijnych przepisów są istotne. Dotyczą one ponad 17 tys. firm zarejestrowanych w Rejestrze ZSEE, prowadzonym przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (GIOŚ)[3].

 

Rozszerzona odpowiedzialność producenta (ERP)

Zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym, elektroodpadami lub elektrośmieciami określamy stare urządzenia, które przez właściciela zostały uznane za nienadające się do dalszego użycia. Zwykle o powstaniu takich odpadów decyduje moment oddania ich do punktu zbiórki odpadów bez zamiaru przekazania ich do ponownego użycia (ang. re-use).

 

ZSEE, podobnie jak inne odpady, obowiązuje wynikająca z unijnych traktatów zasada, która stanowi, że zanieczyszczający płaci. Zobowiązuje ona użytkowników końcowych, czyli konsumentów uznających swój sprzęt za nienadający się do użytku lub po prostu za przestarzały, do ponoszenia kosztów przetwarzania wyrzucanych przez nich urządzeń. Ponieważ sami konsumenci nie mają wpływu na proces produkcji oraz recyklingu ZSEE, w Unii Europejskiej wraz z przyjęciem pierwszej dyrektywy WEEE[4] wprowadzono w życie rozwijaną już od lat siedemdziesiątych tzw. rozszerzoną odpowiedzialność producenta (ang. Extended Producer Responsibility, EPR[5]). W ten sposób prawo unijne przerzuciło na producentów urządzeń obowiązek finansowania całego procesu przetwarzania zużytego sprzętu – jego odbieranie z punktów zbierania, przerabianie i unieszkodliwianie. Ideą, która przyświecała tej zmianie, była próba zmobilizowania producentów do uwzględniania już na etapie projektowania sprzętu takich rozwiązań, które pozwalałyby zwiększyć efektywność oraz bezpieczeństwo procesu przetwarzania ZSEE. Producenci, dążąc do zmniejszania kosztów gospodarowania odpadami, mieliby także wykazywać większą skłonność do redukcji zużywanych materiałów.

 

Problem elektrośmieci na świecie

W 2014 r. ludność na całym świecie pozbyła się ZSEE o łącznej masie 41,8 mln ton[6]. Wagowo większość z tego sprzętu stanowiły duże AGD – głównie stare kuchenki, pralki, zmywarki i mikrofalówki. Według szacunków ONZ zawarte w nich surowce są warte ok. 48 mld EUR[7]. Niewątpliwie z tego powodu elektroodpady są uznawane za tzw. kopalnie surowców (ang. urban mine).

 

Zdecydowanym liderem w wytwarzaniu zużytego sprzętu jest Europa – ok. 15,6 kg per capita w 2014 r. To również ten kontynent wypracował najsprawniejsze systemy recyklingu ZSEE, dzięki którym jest zbierane i przetwarzane średnio 7 kg elektroodpadów na mieszkańca rocznie[8]. Masa zebranego sprzętu stanowi ok. 41% masy nowych urządzeń sprzedawanych na rynku Unii Europejskiej.

 

Zdecydowanym wzorem w wynikach zbiórki zużytego sprzętu w Europie jest Norwegia, która zbiera ponad 20 kg na mieszkańca. Jednakże na statystycznego mieszkańca tego kraju przypada aż 3 razy więcej ZSEE niż na Polaka.

 

W Polsce każdego roku wprowadza się prawie pół miliona ton zużytego sprzętu, czyli ponad 12 kg na każdego mieszkańca naszego kraju. To więcej niż na Słowacji czy na Węgrzech, ale tylko 77% średniej dla całej Unii Europejskiej. Zgodnie z nowymi wymogami Polska będzie musiała zwiększyć poziom swojej zbiórki z 4 kg do ponad 9 kg na mieszkańca. To zdecydowanie największe wyzwanie wynikające z nowej ustawy.

 

ZSEE 2

Nowa ustawa stawia sobie za cel ochronę środowiska i zdrowia ludzi przed skutkami wytwarzania i gospodarowania ZSEE. Ma także poprawiać efektywność wykorzystania zasobów zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami[9]. Swym zakresem obejmuje niezmiennie sprzęt elektryczny i elektroniczny, czyli urządzenia, których działanie jest uzależnione od prądu elektrycznego zmiennego o napięciu do 1000 V (lub 1500 V dla prądu stałego).

 

Adresatami nowych przepisów są dotychczasowi aktorzy systemu elektroodpadów, czyli:

● wprowadzający,

● autoryzowany przedstawiciel,

● zbierający zużyty sprzęt,

● prowadzący zakład przetwarzania,

● prowadzący działalność w zakresie recyklingu lub innych niż recykling procesów odzysku,

● organizacja odzysku oraz administracja publiczna.

 

Zakres i wyłączenia

Nowa ustawa ZSEE, podobnie jak dyrektywa WEEE 2, od 2018 r. będzie miała otwarty zakres. Oznacza to, że od tej daty jej przepisom będzie podlegać każdy sprzęt spełniający ustawową definicję sprzętu elektrycznego. Przykładami sprzętu podlegającego pod nową ustawę są anteny, kable oraz niektóre falowniki montowane.   Wyjątkiem będą urządzenia mieszczące się w definicji listy wyjątków. Ich liczbę zwiększono w porównaniu do starej ustawy  z 3 do 10. Przede wszystkim dodano tu wielkogabarytowe instalacje stałe, rozumiane jako zespoły różnego rodzaju aparatury i innych urządzeń, które są montowane przez profesjonalny personel w określonej stałej lokalizacji. Z całą pewnością nie dotyczy to całego sprzętu przemysłowego, jednak przykłady mieszczące się w tej grupie to np. systemy chłodnicze z przeznaczeniem wyłącznie do celów niemieszkalnych, windy, obrabiarki sterowane numerycznie (CNC)[10]. Ustawy nie stosuje się już także do środków transportu, z wyjątkiem dwukołowych pojazdów bez homologacji. (Oznacza to, że np. elektryczne auta dla dzieci lub elektryczne rowery bez homologacji podlegają ustawie ZSEE). Inne wyjątki to sprzęt służący do działalności typu B+R, wyroby medyczne mogące być źródłem zakażeń (np. jednorazowe elektrody do monitorowania funkcji życiowych lub inne urządzenia kwalifikowane jako odpady medyczne)  i wielkogabarytowe narzędzia stacjonarne. W przypadku sprzętu wojskowego wyłączenie zastosowania ustawy ZSEE zredukowano jedynie do urządzeń niezbędnych do ochrony bezpieczeństwa państw członkowskich UE. (Oznacza to, że np. wojskowa latarka podlega ustawie ZSEE). Zużytym sprzętem nie są także żarówki żarnikowe. Wyłączony jest także sprzęt ruchomy przeznaczony wyłącznie do użytku profesjonalnego (np. kosiarki elektryczne, ale niekoniecznie wszystkie przenośne pompy wodne)[11]. Przepisów ustawy nie stosuje się również do sprzętu zaprojektowanego i zainstalowanego w sprzęcie, który nie podlega ustawie ZSEE, czyli np. fabrycznej nawigacji i wyświetlaczy w autach lub samolotach.

 

Należy zwrócić uwagę, że nie wszystkie urządzenia, które są objęte przepisami o substancjach niebezpiecznych w sprzęcie (RoHS)[12], podlegają automatycznie ustawie ZSEE. Te pierwsze za sprzęt elektryczny uznają każdy, który wymaga prądu do co najmniej jednej ze swoich funkcji.

 

Nowym rozwiązaniem jest zastosowanie minimalnej masy wprowadzonego sprzętu dla mikroprzedsiębiorstw.. W ten sposób z obowiązku finansowania zbiórki i przetwarzania, osiągania celów recyklingu oraz podpisywania umów z zakładami przetwarzania wyłączono wprowadzających rocznie masę do 100 kg (małogabarytowy sprzęt z wymiarami zewnętrznymi do 50 cm) lub do 1000 kg (wielkogabarytowy sprzęt z wymiarami zewnętrznymi powyżej 50 cm). Zwolnienia w tym zakresie są traktowane jednak jako pomoc publiczna de minimis.

 

Wprowadzający, producent i autoryzowany przedstawiciel

Ustawa poszerza dotychczasową definicję wprowadzających sprzęt, czyli głównych podmiotów finansujących cały system elektroodpadów. Są nimi firmy z siedzibą w Polsce, które produkują, wprowadzają do obrotu sprzęt elektryczny – w tym importerzy lub odsprzedający na terenie kraju. Tych ostatnich nie zalicza się do wprowadzających, jeśli na sprzęcie pozostaje znak towarowy wprowadzającego.

 

Obok definicji wprowadzających ustawa ZSEE wyróżnia tzw. producentów, czyli firmy bez siedziby w Polsce, które wprowadzają sprzęt w innym kraju członkowskim UE, oraz firmy bez siedziby w Polsce, ale sprzedające sprzęt (b2c lub b2b) w naszym kraju przez internet. Zgodnie z art. 26 ustawy producent jest zobowiązany do wyznaczenia na terytorium kraju autoryzowanego przedstawiciela (np. organizacji odzysku) odpowiedzialnego za ZSEE pochodzący od tego producenta. Podmiot, który wprowadza sprzęt pochodzący od producenta, nie musi wykonywać obowiązków nałożonych ustawą pod warunkiem, że tenże producent ustanowił autoryzowanego przedstawiciela do wykonywania swoich obowiązków. Tymczasowo rejestr  takich przedstawicieli  będzie prowadził Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ).

 

Dodatkowo, zgodnie z art. 10 ustawy ZSEE, firmy z siedzibą w Polsce, ale sprzedające sprzęt elektryczny poza naszym krajem, są zobowiązane do wyznaczenia przedstawiciela odpowiedzialnego za ZSEE w państwie, w którym ma miejsce sprzedaż. W ten sposób całościowo doregulowano niejasne dotychczas zapisy dotyczące sprzedaży online, zarówno w Polsce, jak i poza jej granicami.

 

Obowiązki i targety wprowadzających

W związku z wejściem w życie nowej ustawy obciążenia dla wprowadzających znacznie wzrosły. Przede wszystkim chodzi o zwiększenie minimalnego poziomu zbierania, który z obecnych 35% masy sprzętu wprowadzonego w poprzednim roku będzie stopniowo wzrastał do 65% średniej masy w 2021 r. Według szacunków[13] oznacza to wzrost zbiórki per capita z obecnych 4 kg do prawie 10 kg w skali roku. Alternatywnie ustawodawca założył możliwość wypełniania obowiązku zbierania na poziomie 85% masy sprzętu faktycznie wytworzonego przez gospodarstwa domowe. Pozwoliłoby to na uniknięcie częstych obecnie przypadków, w których obowiązek zbierania znacznie przewyższa faktyczną masę ZSEE oddawaną przez konsumentów do systemu zbierania. O wyborze metodologii zbierania, począwszy od 2021 r. (65% lub 85%), ostatecznie zdecyduje Minister Środowiska w stosownym rozporządzeniu. Istotną zmianą jest wymóg osiągania poziomów przez wszystkich wprowadzających, nie tylko tych ze sprzętem przeznaczonym dla gospodarstw domowych (sprzęt profesjonalny, b2b).

 

Obok obowiązków zbierania wzrosły także minimalne poziomy recyklingu. Szczegóły w tej sprawie określa art. 21, art. 114 oraz załącznik nr 4 do ustawy ZSEE. Wymóg sprawozdań zacznie obowiązywać już od 2016 r., a zatem będzie to dotyczyć zbiórki już za 2015 r.

 

Oba powyższe obowiązki wraz z wymogiem prowadzenia kampanii edukacyjnych podmiot wprowadzający może realizować sam lub poprzez organizację odzysku. Ustawodawca wprowadził jednak w tym zakresie bardzo ważną zmianę, dodając, że przekazanie obowiązków nie zwalnia wprowadzającego sprzęt z odpowiedzialności za realizację tychże obowiązków. Zdaniem Ministerstwa Środowiska zmiana ta ma skłonić te podmioty do większej staranności przy wyborze organizacji odzysku. Ta ostatnia nie może również wykonać za wprowadzającego obowiązku wniesienia opłaty produktowej w przypadku nieosiągnięcia wymaganych poziomów zbierania, odzysku lub recyklingu (art. 11, art. 72).

 

Do innych obowiązków, których wprowadzający sprzęt nie może przekazać, należą:

● umieszczanie numeru rejestrowego ZSEE na fakturach;

● umieszczanie na sprzęcie symbolu informującego o zakazie wyrzucania ZSEE na śmieci;

● dołączanie do sprzętu informacji o wpływie na środowisko;

● opracowywanie informacji o ponownym użyciu i przetwarzaniu dla zakładów przetwarzania;

● prowadzenie dodatkowej ewidencji o masie wprowadzonego sprzętu;

● wpis do rejestru wprowadzających produkty prowadzonego przez marszałków województw.

 

Dotychczasowe kary grzywny za niewypełnienie powyższych wymogów i innych zamieniono na pieniężne kary administracyjne w wysokości nawet do 500 tys. PLN.

 

Obowiązki dystrybutorów

Definicja dystrybutorów, czyli podmiotów z łańcucha dostaw udostępniających sprzęt, obejmuje znanych z poprzedniej ustawy sprzedawców detalicznych i hurtowych. W stosunku do tych podmiotów rozszerzono zakres wymogu nieodpłatnego przyjmowania zużytego sprzętu w punkcie sprzedaży (na zasadzie 1:1) oraz wprowadzono obowiązek nieopłatnego odbioru ZSEE już z miejsca dostawy, czyli de facto z gospodarstw domowych (art. 37.2). Ponadto dystrybutorzy dysponujący działem ze sprzętem elektrycznym o powierzchni powyżej 400 m2 muszą zbierać bez ograniczeń ilościowych małe ZSEE, którego żaden z wymiarów nie przekracza 25 cm. O takich możliwościach należy informować w sklepie oraz na stronie internetowej sklepu.

 

Tak jak do tej pory dystrybutor oraz prowadzący punkt serwisowy mogą odmówić przyjęcia zużytego sprzętu, który stwarza zagrożenie dla zdrowia lub życia osób przyjmujących (np. gdy wycieka z niego jakaś substancja).

 

Do dystrybutorów powraca także obowiązek informowania konsumentów o tzw. KGO, czyli kosztach gospodarowania odpadami, jeżeli taką informację uzyskali oni wcześniej od wprowadzającego. KGO powinny być wyróżnione w cenie sprzętu i nie mogą przekraczać kwoty faktycznie poniesionej na ten cel.

 

Do kontroli realizacji obowiązków ciążących na sklepach wyznaczono Inspekcję Handlową.

 

Rejestr i sprawozdawczość

Zgodnie z ustawą główni aktorzy systemu elektroodpadów, czyli:

● wprowadzający,

● autoryzowany przedstawiciel,

● zbierający zużyty sprzęt,

● prowadzący zakład przetwarzania,

● prowadzący działalność w zakresie recyklingu lub innych niż recykling procesów odzysku, ● organizacja odzysku

podlegają obowiązkowi wpisu do rejestru podmiotów wprowadzających produkty, produkty w opakowaniach i gospodarujących odpadami. Rejestr ten prowadzą marszałkowie województw na podstawie ustawy o odpadach[14]. Wymienione wcześniej podmioty mają także obowiązek sporządzenia rocznego sprawozdania dla marszałka województwa. Powyższa zmiana ma zacząć obowiązywać od 2017 r. Do tego czasu, a więc dane za 2015 r. i 2016 r. należy raportować na starych zasadach do GIOŚ.

 

Nowa ustawa de facto wydłuża okres przejściowy, który zgodnie z dotychczasowym art. 237 ustawy o odpadach miał trwać do 2014 r. Wydłużenie wynika z przeciągających się prac nad Bazą danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami (BDO).

 

Zbieranie

Nowa ustawa ZSEE nie definiuje już szczegółowo podmiotów uprawnionych do zbierania zużytego sprzętu, a całą procedurę uzyskiwania zezwolenia na zbieranie lub przetwarzanie odpadów określa ustawa o odpadach. Przepisy ZSEE wymieniają w tej kwestii tylko obowiązki sklepów i punktów serwisowych dotyczące przyjmowania zużytego sprzętu. Uzupełnia to wspomniana ustawa o odpadach, zgodnie z którą podmiot prowadzący działalność inną niż działalność gospodarcza w zakresie gospodarowania odpadami, zbierający odpady w sklepach, szkołach czy placówkach oświatowo-wychowawczych nie potrzebuje pozwolenia na zbieranie odpadów.

 

Ustawa ZSEE zakazuje ponadto zbierania niekompletnego zużytego sprzętu. Wyjątkiem są dystrybutorzy, zakłady przetwarzania oraz odbiorcy odpadów komunalnych i punkty selektywnej zbiórki odpadów komunalnych (PSZOK). Zezwolenia na zbiórkę sprzętu niekompletnego wydane do tej pory wygasają po 6 miesiącach od wejścia w życie ustawy. Za niekompletny sprzęt uznaje się odpady niezawierające istotnych części składowych czy nawet materiałów eksploatacyjnych (art. 35.2). Wspomniane podmioty zużyty sprzęt obowiązkowo przekazują zakładowi przetwarzania mającemu zezwolenie na przetwarzanie danej grupy elektroodpadów.

 

Zbierający powinien także przekazywać wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta informacje o adresach punktów zbierania i ewentualnych zmianach. Dodatkowo wszyscy zbierający są zobowiązani do umieszczenia informacji o zakazie zbiórki sprzętu niekompletnego. Ogólnopolską mapę punktów zbierania można znaleźć także na www.ElektroMapa.pl.

 

Przetwarzanie i przygotowanie do ponownego użycia

Zakłady przetwarzania mające do tej pory wyłączność na demontaż ZSEE uznano także za jedyne podmioty uprawnione do prowadzenia procesu przygotowania do ponownego użycia. Ten ostatni proces jest zdefiniowany w ustawie o odpadach jako odzysk, w ramach którego produkty lub części produktów, które wcześniej stały się odpadami, są przygotowywane do ponownego wykorzystania. Ponieważ zachodzi tu ponowne wprowadzenie produktu na rynek, Minister Środowiska zapowiedział przygotowanie minimalnych standardów przetwarzania w oparciu o opracowywane na zlecenie Komisji Europejskiej normy zharmonizowane dla tych procesów. Przyszłe przepisy wykonawcze w tej sprawie, wydawane na podstawie art. 33 ust. 3 ustawy o odpadach, powinny zapewnić bezpieczeństwo użytkowników takiego sprzętu oraz odpowiedzialność zakładów przetwarzania za wprowadzanie urządzeń niezgodnych z unijnymi wymogami.

 

Jeżeli chodzi o wyposażenie zakładów przetwarzania, ustawa ZSEE wprowadziła wymóg, zgodnie z którym muszą one być wyposażone w legalizowane urządzenia do ustalania masy przyjętego ZSEE. Dzięki temu będzie możliwe sporządzanie zbiorczych elektronicznych wydruków wszystkich dokonanych ważeń (art. 55.1).

 

Ponadto poza dotychczas wymaganymi urządzeniami zakłady przetwarzania powinny dysponować specjalistyczną instalacją służącą do usuwania ze zużytego sprzętu, w tym także z pianek, czynnika chłodniczego mającego współczynnik globalnego ocieplenia (GWP) powyżej 15. Dotyczy to szczególnie lodówek starszych niż 10 lat oraz klimatyzatorów. Nowsze chłodziarki dla gospodarstw domowych zawierają substancje poniżej 15 GWP.

 

Zakłady przetwarzania mogą nadal eksportować odpady powstałe z ZSEE po ich wcześniejszym demontażu. Jednak w przypadku wywozu do innego kraju członkowskiego Unii Europejskiej nie wymaga się już oświadczenia o poddaniu odpadów procesom przetwarzania w instalacjach spełniających co najmniej krajowe wymogi. Takie oświadczenia pozostały w przypadku eksportu poza Unię.

 

Ustawa określa także wymogi dla podmiotów prowadzących procesy recyklingu oraz inne procesy odzysku ZSEE. Wymagania te są jednak zbliżone do tych ze starej ustawy.

 

Audyt organizacji odzysku

Jak wspomniano powyżej przy okazji omawiania podmiotów wprowadzających, organizacje odzysku już nie przejmują odpowiedzialności za wykonanie obowiązków osiągnięcia minimalnych poziomów zbiórki czy recyklingu. Zgodnie z tym, co zapisano w ustawie, wykonanie takich obowiązków za pośrednictwem organizacji odzysku nie zwalnia z odpowiedzialności wprowadzającego.

 

Bez zmian pozostają natomiast przepisy dotyczące wymogów utworzenia organizacji odzysku. Ich akcjonariuszami mogą być wyłącznie wprowadzający lub ich stowarzyszenia. Według nowych przepisów nadal mogą je powoływać podmioty, które dla uzyskania statusu wprowadzającego importują na rynek polski kilka lub kilkadziesiąt urządzeń. Są w ten sposób „wprowadzającym”, mimo że zgodnie ze danymi z Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) ich przeważająca działalność (wg kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności – PKD) to przetwarzanie odpadów bądź nawet usługi doradcze, a nie produkcja czy sprzedaż sprzętu.

 

Nowością w przepisach są z kolei obowiązkowe audyty. Każdego roku muszą się im poddać organizacje odzysku oraz zakłady przetwarzania. Podmioty te mogą same wybrać audytora spośród 8 akredytowanych weryfikatorów środowiskowych EMAS[15]. Sam audyt ma za zadanie sprawdzenie działalności pod kątem ich zgodności z przepisami (umowy, zaświadczenia itd.) oraz możliwości technicznych w przypadku zakładów przetwarzania. Kopia sprawozdania audytora powinna co rok trafiać do wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska oraz marszałka województwa. Szczegóły audytu określi dodatkowo rozporządzenie Ministra Środowiska.

 

Kontrole bez zapowiedzi

Poza audytami organizacji odzysku i zakładów przetwarzania, co najmniej raz w roku także wojewódzcy inspektorzy środowiska będą kontrolowali zakłady przetwarzania. Tak jak do tej pory, roczne sprawozdanie z całego rynku przygotowywać będzie GIOŚ.

 

Rewolucyjną zmianą wydaje się natomiast wprowadzana ustawą poprawka do ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, która pozwala na kontrole bez zapowiedzi firm z rynku elektroodpadów. Uprawnienia takie otrzymują inspekcje ochrony środowiska, marszałkowie województw oraz starostowie.

 

Kary i opłata produktowa

Wszyscy wprowadzający (z wyjątkiem wspomnianych wcześniej mikropodmiotów niespełniających minimalnej masy wprowadzania) w przypadku nieosiągnięcia minimalnych poziomów zbierania czy recyklingu będą obciążani tzw. opłatą produktową w wysokości 1,8 PLN za kg lub 7,5 PLN za kg w przypadku lamp. Jak duże są to koszty, pokazuje prosta kalkulacja. Różnica pomiędzy tym, co zebrano w 2014 r., a wymaganą masą ZSEE w 2021 r. to ok 200 tys. ton. Hipotetyczny roczny koszt niezebrania takiej masy, czyli 483 mln PLN, będzie z pewnością kształtował praktyki gospodarowania odpadami na rynku ZSEE.

 

Nowa ustawa znacznie zaostrza kary oraz zwiększa widełki kar administracyjnych. Przykładowo: demontaż poza zakładem przetwarzania oznacza karę od 5 tys. do 500 tys. PLN (do tej pory było to 2–100 tys. PLN). Podobna kara może zostać nałożona za zbieranie niekompletnego ZSEE bez uprawnienia.

 

Przepisy przejściowe

Ustawa wprowadza bardzo dużo przepisów przejściowych, co niewątpliwie ma związek z przenoszeniem rejestru do urzędów marszałkowskich. Poniżej kilka wybranych.

Zbierający zarejestrowani do tej pory, ale niemieszczący się w obecnej definicji zbierającego, będą wykreśleni z urzędu.

 

Wprowadzający w ciągu 6 miesięcy od wejścia w życie ustawy ZSEE mają obowiązek przekazać do GIOŚ informacje o nazwie marki, typie sprzętu (b2c, b2b) oraz stosowanej technice sprzedaży.

 

Począwszy od 2017 r., organizacje odzysku przedkładają sprawozdanie za poprzedni rok oddzielnie dla każdego wprowadzającego.

 


[1] Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (DzU z dn. 23 października 2015 poz 1688

[2] Dyrektywa 2012/19/UE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie zużytego sprzętu elektrotechnicznego i elektronicznego, tzw. Dyrektywa WEEE 2 (Dz.Urz. L 197 z dn. 24.07.2012 str. 38).

[4] Dyrektywa 2002/96/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 stycznia 2003 r. w sprawie zużytego sprzętu elektrotechnicznego i elektronicznego, tzw. Dyrektywa WEEE (Dz.U. L 37/24 z dn. 13.02.2003 str. 359).

[6] To mniej więcej tyle, co 4 tys. wież Eiffla.

[7] The Global e-waste Monitor 2014. Quantities, flows and resources. United Nations University, Bonn, Germany, 2015.

[9] Art. 4 Dyrektywy 2008/98/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylająca niektóre dyrektywy (DzU L 312 z dn. 22.11.2008 str. 3).

[10] RoHS 2 FAQ: http://ec.europa.eu/environment/waste/rohs_eee/pdf/faq.pdf

[11] Frequently Asked Questions On Directive 2012/19/EU on Waste Electrical and Electronic Equipment: http://ec.europa.eu/environment/waste/weee/pdf/faq.pdf

[12] Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 8 maja 2013 r. w sprawie zasadniczych wymagań dotyczących ograniczenia stosowania niektórych niebezpiecznych substancji w sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (DzU 2013 poz. 547).

[13] Analiza niemieckiego systemu recyklingu elektroodpadów oraz uwarunkowania prawno-gospodarcze wprowadzenia go w Polsce, Centrum Badań i Analiz Pracodawców RP, Radosław Maj, 2015.

[14] Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (DzU 2013 poz. 21 z 8 stycznia 2013 r. z późn. zm. – tekst ujednolicony).